PLATTDEUTSCH   4

 

"Hotspot Seebrüch"

Düt un dat – en beten wat op Platt

Saison in St. Peter – wenn de App vör to veel Lüüd warnen deit

 

Hest al lest? – Vun August an köönt wi uns digital opklooren laaten, wo dat bi uns in St. Peter-Ording to vull is. Mitarbeiders vun de TZ hebbt dat utklamüüstert. Un nu warrt dat mit Huber-Media ümsett. Dat Wirtschaftsministerium gifft 70 % vun de 150.000 € dorto. So düer warrt dat Ümsetten vun dat Projekt. Huber-Media is de Firma, de uk düsse Touchscreens makt hett. So en findts bi’t Dünen-Hus op de Buhne un bi de TZ-Info in’t Dörp. Kannst dat uk över din Smart-Phone afropen, muttst di sachts inloggen.

 

För dat nie Projekt mööt je nu Apparate mit Sensoren un Sendern opstellt warrn, de de Personendichte faststellt un an en Zentrale geeven doot. Dor warrt denn rekent – dat geiht je gau mit 300.000 km pro Sekunde – un denn hest dat op din Smartphone. In’t Blatt kunnst dat so lesen: „Mit uns Partners vun uns Websiet un WebApp för St. Peter-Ording un Eiderstedt, de Neusta Destination Solutions GmbH un de Hubermedia GmbH, hebbt de SPO-Onliner vun de TZ de Idee vun düt WLAN-Trecking för dat Meeten vun de Lüüdhupens an de Hot-Spots op’n Plan bröcht, de nu as „Ampelsystem“ to’n Kieken in uns WebApp integriert warrn kunn.“- Hest dat begreepen?

 

Mit de Hot-Spots meent se de Points op Interest‘s. Dat sünd de Seebrüch, Gosch, dat Dörp, de Marktplatz, de Strandbar un al so‘n Steeden, wo de Lüüd henwüllt. De Strand höört uk dorto, sachts uk de Parkplatz Hungerhamm in Ording, wo din Auto för veer Euro stahn laten kannst. Dor geiht denn dör de Dünen an‘n Strand, wo de Köters frie vun de Lien lopen köönt.

 

För de Kark, för dat Museum un uk bi de Gemeindegalerie bruukt se dat sachts ni. Dor hebbt se je uk Lüüd, de oppassen doot, wenn dor en Veranstalten is. Un sünst sünd dat dor je uk ni jüst toveel.

 

Dat mit düsse App hett uns Corona inbrockt. Kiek, de Lüüd sünd nu ni mehr mit’n Fleeger in de Welt ünnerwegens. Uk dat mit de Krüüzfohrten is nix. Balkonien, dat weer mol. Blots frische Luft wüllt se al hebben. Un de hebbt wi je. Meist weiht bi uns je Wind. Wat sik dor bi uns mol keen Blatt bewegen deit, so as jüst nu, dat is meist en Fall vör de Geschichtsbööker. Un nu kamt se al to uns an de Küst. Vun Hamborg na St. Peter sünd man eenuneenhalf Stünnen un kannst mit din Auto direkt an‘n Strand.- Un wenn denn hier büst, dörfst ni hen. Is dat ni schöön?

 

Weetst wat, ik bruuk dat ni. Ik gah gorni eerst dorhen, wo al de Lüüd sünd. Dat gifft so veel Steeden bin uns an‘n Strand, op de Dieken un in’t Vöörland, wo dat mit de twee Meter Afstand keen Problem is. Heet je uk: Mit Afstand de schöönste Eck.

Sachts, dat is nu uk kloor: Swatt op Witt hebbt wi nu, wat dat in St. Peter-Ording vull is. Wi bruuk uk ni mehr Urlaubers un Touris. Wi bruuk welk, de würkli vunwegen de Natur und de frische Luft kamen doot.

 

Hans Jörg Rickert, 18. Juli 2020, www.jb-spo.de , Düt un Dat op Platt

Siehe heute, 18.07.2020 in den Husumer Nachrichten, Seite 11: „Wenn die App vor Überfüllung warnt“

Düt un dat – en beten wat op Platt to‘n Smuustern: Weetst, wat en Kohorte is?

As ik annerletzt bi‘n Schoolverband weer, vertell de Rektorin dor wat vun Kohorten. De hebbt se inrichten müsst vunwegen Corona. Eerst hebbt se de School je dichtmaakt, as de Pandemie uk bi uns in Düütschland ankamen weer. Denn geev dat endli wedder Ünnericht för de Lütten in‘e Grundschool. Sachts dörfen se dat ni so in de Klassen maken as wennt. Dat güng ni. De Verordnungen leeten dat ni to. Afstand harr mindst 1,5 Meter to ween.

Kiek mol, wenn dat nu negen Kinner sünd, kannst se man jüst in’n Klassenruum ünnerbringen- Muttst di so’n Quadrat vörstellen: Achtern vun de Wand en Meter Afstand, denn sitt dor een an de Fenstersiet, uk een Meter vun af, denn noch twee vöör em, Afstand jümmers twee Meter, denn twee Meter to de Schoolmeistersche un noch en Meter bet to de Wand mit de Tafel. Wenn dat nu utreken deist, sünd dat acht Meter vun Achtern na Vöörn. Is dor in’e Mitt en Reeg un an de Wand noch een, sünd dat söss Meter. Kiek, denn hett so’n Ruum in‘e School 48 Quadratmeter. Dat kummt hen, So veerti bet sössti Quadratmeter hebbt de Rüüm in’n School.

As dat noch Bänke gev un Dische mit Löcker för’t Tintenfatt, dor seten de Kinner man dicht tosamen. Dor kann ik mi noch an erinnern, as wi in Rendsborg in de Middelschool Ünnericht harrn. Wi seten to Drütt in en Bank un in de Mitt weer de Gang. Dor kunnen uk veel mehr Schölers in en Klass sitten as hüüt. Hüüt hett meist jedeen enkelt sin Disch.

Wenn nu weten wullt, wat en Kohorte is, muttst di dat man so vöörstellen, wat de negen je uk tohoop rücken kunnen, sachts jedeen op ehr Linien, un denn noch vun een to’n annern beten Platz. Denn hest so‘n Quadrat vun dree mol dree Meter. De Schoolmeestersche stellt sik denn links blangen de eerste Reeg. Nu sünd dat teihn. Wenn de so opstellt sünd, is dat en Kohorte.

Denk di mol tweedusend Johr trüch in de Römertiet. Dor weer dat so. Dat weet ik vun Asterix. Teihn Kohorten weern en Hunnertschop. De ehr Baas weer de Centurio. Dat hett al sin Sinn. In manch

Kark is dat noch so mit de Bänke.- Kinnst dat Bild „Dree Fruuns in de Kark“ vun Wilhelm Leibl? Dor is dat so. Kunnst je Googlen!

Kiek mol, vun de Kark to’t Militär is dat je ni wied. Un vun de Kark to de School uk ni. Fröher weer de Paster för de Ünnericht tostännig. Dorvun keem dat, wat uns ganz Olen, also min Grootöllern, so veel ut de Bibel wüssen. De Deerns bruken je eerst keen School. De weer blots för de Jungs. De müssen je ertrocken warrn, wat se uk tohörn kunnen. Dat weer bi’t Militär wichti. Un Singen mussen se uk.

Dat in „Reih un Glied“ mit Singsang un so hett sik lang holen in Düütschland. Man goot, wat wi dorvun af sünd un uk vun de Tied, wo de Kinner al lütt Suldaten ween mussen.

Sachts denk ik mi, mit de Kohorten schull dat man gau to Enn gahn. Mit Marschieren ganz egol op welk Oort, köönt wi ni winnen, uk ni gegen dat Covid 19. Dat is al jümmers so west.

 

Dor schull uns man wat beters infallen in uns verrückte Welt. En Corona-Verordnung hett je de annere jagd. Op lange Sicht hölpt dat ni!

Hans Jörg Rickert, 2. Juli 2020, Düt un dat op Platt

Plattdüütsche Gottesdeenst to’n 2. Pingstdag in Corona-Tieden

 

Jesus dä de Jünger anpuusten mit den Hilligen Geist

De plattdüütsche Gottesdeenst to Pingsten höll Pastorin Inke Thomsen-Krüger ut Oldenswort. Dat weern man so bilütten över twintig Lüüd in de St. Peter-Kark. Mehr güng je ni wegen Corona. Wi müssen je all Afstand holen vuneenanner un de Karkendeener harr dor op to achten. De Stöhl to’n Sitten weern markeert. In de Kark kunnen wi uk uns Masken för Mund un Nääs afnehmen.

De Karkenbesöökers harrn sik al an düsse Regeln wennt, weer‘n man froh, wat dat Gottesdeenst op Platt to Pingsten geev. Ostern is he utfullen. So lang hett uns dat Corona-Virus al in’e Kniep. Karkenvöörsteherin Waltraud Rüß harr de Listen to’n Afhaaken un Ünnerschrieven, Küster Marco Hoffnauer wies de Plätz an, wo man sitten kunn. Dat güng ganz manierlich vöör sik.

Denn holen de Glocken mit dat Bimmeln op, un Christoph Jensen speel de Orgel. Dat dä he uk in’n Gottesdeenst. Singen dörfen wi blots ni. Wi schulln to de Leeder man uns Gedanken wannern laaten. De Texte harrn wi je op’n Zettel, sä de Pastorin. Dor stünn uk op, wo dat aflopen würr. Dat weer alln’s regelt. Dor stünnen uk de plattdüütschen Texte vun dat „Credo“ un „Unse Vadder“. De dörfen wi mitsnacken.

 

Inke Thomen-Krüger snack ehr Predigt twüschen den Orgelchoral „Kumm, Hillige Geist, Herr un Gott“ vun Dietrich Buxtehude un en Orgelimprovisation to „O Hillig Geist, kumm in uns Hart“. Pingsten wurr de Kark je gründ‘t; dat weer fofti Daag na Christus sin Opstahn vun’n Dood. De meisten kinnt je de Geschicht, wo se all dörneen snackt. In de Bibel gifft dat bi Johannes in’t 20. Kapitel en annere (Verse 19 bet 23). De hannelt vun Jesus. Dor wiest he de Jünger sin Wunnen un sett se in. He sä: „So as mi de Vadder schickt hett, so bring ik ju op’e Weg.“ Denn puust he se an un sä: „Nehmt hen de Hillige Geist!“ Nu harrn se de Opdrag to‘n Verkünnigen. Se schullen uk ni mehr trurig ween. Weer je alln’s goot, so as det seggt wurrn is.

In ehr Predigt nehm Inke Thomsen-Krüger den Faden ut dat Evangelium wedder op. „Jedeen Anfang is swoor“, sä se. „Uk dat Enn kann swoor ween“, keem denn dorto. An alln’s muttst di wennen. Dat geiht ni op’n Stutz. Dat muttst lehrn. Dat hebbt wi bi Corona markt. De Anfang weer swoor, dat Wedder-Torüchkamen in de normale Tied bringt uk Probleme. Wi sünd unseker, wenn de Spannung affallt.- So güng dat uk de Jünger, maak se kloor. Avers de Hillig Geist gifft uns de Knööv dorto, wat wi dat doon köönt. Op eenmol geiht dat denn. Jesus weer weg, sachts sin Geist weer dor. De hett holpen. Wi schulln uns man to Pingsten anpuusten laaten vun Gott, as he uns dat mit sin Grönen und Blöhen wiesen deit.- Kiek di man üm, denn weetst, wat du to doon hest, heet dat.

Mit Gott sin Segen wurrn wi ut de Kark entlaaten. Wi müssen dör den Chor rut. Keeneen schull je de annern in’e Quer kamen. Dat leep sik alln’s goot torecht. Inke Thomsen-Krüger geev buten uk keen de Hannen. Se nickköpp fründli un lach mit ehr Oogen. Dat Lachen üm‘n Mund kunnst wegen de Maske je ni sehn.

 

De meisten vun de Gesichter in’e Kark weern ni in St. Peter tohuus. Mancheen so as dat Ehepoor ut Ünnerfranken, is jedet Johr bi düssen Gottesdeenst dorbi. Dat höört för se dorto, wenn se hier in ehr Tweetwahnung sünd. Thomas Keck is mit sin Fru Gerda vun Hamborg hertrocken. Siet teihn Johr leevt se nu an ehr‘n Altersruhesitz in Böhl. Dat kummt ni vun enerwo. Sin Opa weer in Frie’stad tohus. Wi harrn noch länger miteneen snacken kunnt. Sachts mit Maske is dat ni so licht!

Hans Jörg Rickert, 1. Juni 2020, www.jb-spo.de , Platt – düt und dat, en beten wat

Düt un dat, en beten wat op PLATT: De Birnboom is nu uk weg

 

Wenn hüüttodags in’n Fasanenweg ünnerwegens büst, denn fallt di op, woveel niege Hüüs dat bi uns in St. Peter geven deit. Nu hebbt se Nr. 52 afreten. Dat hett vun Fasanenweg bet na de Feldstraat achtern reckt, de dor in Bagen bi langs föhrt un bi Nr. 40 wedder rutkümmt.

Hier weer mol de „Pension Sohrt“. Ganz toeerst weer dat en Siedlungshus. Dor wurr denn anbuut un wedder an- un uk ümbuut. So kunn man vermieten. Dat broch Geld in’e Kniep. Vör Johren geev dat en Besitzerwessel. Nu is dat verschachtelte Gebüüd weg as veele vun de Hüüs ut de Anfangstied vun de Straat.

Mi geiht ni üm dat Huus. Wat anners full mi op, as ik dor vörbifohren dä. An de Grenz to Nr. 54 stünn ‘n Birnboom, so meist op de halve Länge.vun’t Grundstück. He stünn direktemang de Heck un blööh, wat he man kunn.- Dat weer en wohre Pracht! – Wat’n smucke Boom! Uk sin Beern in Harfst weern fast, saftig sööt un harrn besten Smack.- De meisten Lüüd sünd düssen Birnboom ni richti gewohr wurrn. He weer je verdeckt dörch de Hüüs. Nu avers kunn he sik sachts wiesen in sin ganze Pracht.

Dor kunn ik ni anners un heff em in sin witte Kleed fotografeert. För mi heff ik so dacht: „Schull de sachts stahn blieven? Dat weer je schön!“ Mi dücht, de Boom harr dor sachts noog Platz. Düchti hooch wussen stunn he dor as‘n staatschen Kerl.- Dat weer an’n 25. April düt Johr.-

 

An’n 9. Mai weer he weg. Nix weer mehr vun em to sehn un uk nix mehr vun de ehemalige Pension. De Boom is ut blöhend Leven henrafft wurrn. Blots en lütte Twieg mit verdröögt Blööd un Bläder leeg noch in’t Lock an sin Steed. Över 30 Johr hett he dor stahn un blöht. Uk de Boomschutzsatzung vun de Gemeen harr em wohl ni rett. Keeneen hett sik üm kümmert.

 

„Herr von Ribbeck auf Ribbeck im Havelland“ full mi dorbi in. Düsse Ballade hett Theodor Fontane 1889 schreeven. Se vertellt de Geschicht vun den Baron, de to de Harfsttied jümmers Beern in sin Tasch steeken harr un, wenn he ‘n Jung or ‘n Dirn seh, ropen hett: »Junge, wiste 'ne Beer?« or »Lütt Dirn, kumm man röwer, ick hebb 'ne Birn.« De hebbt sik denn freit. As he to Graff leggt wurr, harr he ‘n Birn in’e Tasch. He wüss: Na sin Dod würr sin Birnbaum afhaut. Dat weer uk so. Ut sin Graff is denn ‘n nee Boom wussen.

Dat gifft op Eiderstedt en ganze Barg Steden, wo en Birnboom vör’t Hus or in Goorn en Zierde is. Kunn je ween, wat hier achtern op’t nu frie Flach wedder een plant warrt. Dat harr doch wat!

Hans Jörg Rickert, 18. Mai 2020, www.jb-spo.de, PLATT – en beten wat

 

Düchti Hölp för den Westküstenpark in St. Peter-Ording

 

Landwirte vun Eiderstedt bet Uphusum un Jevenstedt sorgt mit för de Tieren

 

„Dat hölpt uns bannig“ sä Peter Marke. He, sin Fru Maren un ehr Team weern sachts platt över dat grote Gedränge vun Fohrtüüg op’n Platz för den Park. Se kunnen dat meist ni faaten, wat dat mögli ween kunn, op eenmol so veel Ünnerstützung to kriegen.

 

Dor weern Schleppers mit grote Hänger vull mit Heu- und Strohballen, PKW mit Hänger, vull ladt mit Wutteln, Schrot, Korn un anner Futter för de Tieren. Uk Bessens, Ammer un Baljen weern dorbi. Sive un Momme, de beiden Lütten vun Harry und Stefanie Voß vun Nieweg in St. Peter, harrn den lütten Speeltrecker vörn Hänger mit Futter spannt un stünnen mank de groten Schlepper. Dat weer en Oploop to‘n Freu’n - wenn dat man ni so trurig weer!

 

Dat Team vun’ Tierpark weer bös in‘e Kniep, vunwegen se ni opmaaken kunnen. De „Corona-Pandemie“ hebbt se in düsse Laag bröcht. De Park harr nu apen ween kunnt, un de Besökers harrn wedder Geld rinbröcht. Dor sünd se op anwiest. Normal is dat, wat de Park över’n Winter to hett, Doch to’t Fröhjöhr un sachts to Oostern schall he geern wedder apen ween. Dat Versammlungsverbot lött dat nu ni to. An düsse Situation kamt se in’n Westküstenpark uk ni vörbi. De Arbeit löppt und de Kosten uk. De Tierpark harr öffentlich üm Spenden beden.

Jann Henning Dircks ut Norderfriedrichskoog, Matthias Meinert ut Tat’n un Torsten Peters ut Uelvesbüll hebbt sik Middeweken un Dünnerstag mit ehre Trecker un Hänger op’n Weg makt un op Eiderstedt opladt un insammelt, wat spendet warrn kunn. Dircks harr den Hoot op un hett dat mit Hölp vun sin Kollegen ut de Landwirtschop organiseert. Ni blots se, uk anner Landwirte un ehr Fruunslüüd, weern nu vundag, Fridag, 3. April, bi’n Westküstenpark to Klock halbi dree an‘n Nameddag vörfohrt un leeperten al de Saken af. Ni blots vun Eiderstedt, uk ut Nordfriesland bet Uphusum un ut Norderdithmarschen, sachts bet na Rendsborg weern se kamen. Florian Röckendorf ut Fockbek harr uk vun Jevenstedt acht Heuballen un sössmol Heulaag dorbi. Vör se al weer klaar: „Wenn so’n Hölp brukt warrt, denn staht wi tosamen!“

Dat weer Balsam för de Seel vun Maren un Peter Marke. Se harrn sik so freut op de Saison un nu düt Malheur vunwegen „Corona“.- Letzt Johr weer fein lopen. So wulln se nu de Seeadler-Voliere beter maken un uk an annere Steden renovieren. „Düsse Hölp is en grote Tospruch un Anerkennung för uns Team un unse Arbeid hier. Dat wiest uns uk, wat wi richti dorvör sünd.- Veelen Dank an jem un al de veelen annern Lüüd, de uns hölpt.“, bedankten se sik.

Hans Jörg Rickert, 03. April 2020, www.jb-spo.de , Platt aktuell

Mal geiht unisono, mal alleen

Dat kannst du nu in’t Vörland seh’n.

De Poggen hockt in’n Pfuhl

un keeneen höllt sin Muul.

 

De Oktaven geiht dat rop un daal.

Stiggt de Maand, warrt dat fatal.

Un is de Sünn an‘n Morgen kamen,

geevt se sik as de ganz Fraamen.

Dor hockt tohoopen nu de Keerls

Un jedeen hett sin egen Vers.

Bi Sünnschien sünd se sachts op Lur,

Is ni enerwo en Poggendeern op Tour?

 

De Oogen gaht man en un her,

un se quarkt meist as Sinfoniker.-

Dor kümmt jüst so’n Poggenfru heran

un denkt: Klingt dat ni na Poggenmann?

 

De een, de keek to ehr so akraat

un harr ehr denn uk al tofaat.

Dat weer nu echt sin grote Chance,

op ehr to finnen de best Balance,

Dat güng man uk ratz fatz,

dor harr he op‘n Rüch sin Platz.

Vörbi weer’t nu mit Quarken.

Se harrn in‘n Kopp fix anner Saaken!

 

 

Sin Kumpels, de in‘e Röhr nu keeken,

harrn keen Grund sik to versteeken.

De Poggendeerns schull‘n man kamen faken.

Unisono harr‘n se‘t nu bannig dull mit Quarken.

 

                                                  HJR, 31. März 2010